Προς θετική κατεύθυνση τα Αναλυτικά Προγράμματα Φιλολογικών Μαθημάτων

[1] Τα Αναλυτικά Προγράμματα [Α.Π.], χωρίς να υποκαθιστούν το σύνολο της μεταρρυθμιστικής πολιτικής στην κυπριακή εκπαίδευση, συνιστούν ωστόσο την κορύφωση μιας διαδικασίας πολυσύνθετης και πρωτόγνωρης. Ιδιαίτερα αν συγκρίνουμε με προηγούμενες διαδικασίες διαμόφωσης αναλυτικών προγραμμάτων (όπως αυτή του 2000, στην οποία ήταν περιορισμένης διάρκειας και εντεταλμένης σύνθεσης σχεδόν στο σύνολο από διοικητικούς παράγοντες του Υ.Π.Π.). Δεκάδες πανεπιστημιακοί και άλλοι ερευνητές, επιστήμονες και εκατοντάδες εκπαιδευτικοί της δημοτικής και μέσης «μάχιμης» εκπαίδευσης, όπως και επιστημονικοί φορείς, για πρώτη φορά εθελοντικά και ισότιμα συναντήθηκαν, συνδιαλέχτηκαν ή και διαφώνησαν, επεξεργάστηκαν προτάσεις και λύσεις από κοινού σε τόσο εύρος, με τόση διάρκεια και εμβάθυνση σε επιστημονικά, παιδαγωγικά και οργανωτικά πεδία –ιδιαίτερα στα φιλολογικά μαθήματα, που πιέζονται ασφυκτικά από το γενικότερο ωφελιμιστικό και τυχοδιωκτικό λάιφ στάιλ, από την παγκοσμιοποιημένη αγοραία βαρβαρότητα, που πολιορκεί τα σχολεία και την κοινωνία.
[2] Ως «Συνασπισμός Φιλολόγων» είχαμε προτείνει έγκαιρα στο ΚΔΣ του ΣΕΚΦ τη συγκρότηση ομάδων εργασίας ανά μάθημα. Πρόταση που, δυστυχώς, απορρίφθηκε πλειοψηφικά στις αρχές του 2009. Στη συνέχεια, ο «Συνασπισμός Φιλολόγων» (ευρισκόμενος σε συνεργασία με την «Προοδευτική Κίνηση Καθηγητών», με κινήσεις, ομάδες και απλούς συναδέλφους του δημοκρατικού και ευρύτερου αριστερού χώρου) μετείχε σε όλες τις Επιτροπές Α.Π. Φιλολογικών Μαθημάτων , δίπλα και μαζί με συναδέλφους όλων των ιδεολογικών απόψεων. Καταθέσαμε προτάσεις στις Επιτροπές που εργάστηκαν για τα Αρχαία Ελληνικά-Λατινικά, για την Ελληνική Γλώσσα, για τη Λογοτεχνία, για την Ιστορία, για την Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή. Γι’ αυτό και ο «Συνασπισμός Φιλολόγων», διατηρώντας τις ενστάσεις και τις ανησυχίες του για ορισμένες πτυχές της διαδικασίας ή για επιμέρους θέματα και προτάσεις [όπως η απουσία πεδίων που θα προβάλλουν πιο έντονα τη Φιλοσοφία, την Ψυχολογία ή την Κοινωνιολογία], εκτιμά ότι πρόκειται για μια σοβαρή προσπάθεια. για να αναζωογονηθεί η δημόσια εκπαίδευση της Κύπρου (πράγμα που θα επηρεάσει καθοριστικά και το περιεχόμενο της ιδιωτικής). Συντείνει στο να περιοριστούν τα χάσματα ανάμεσα στις βαθμίδες της εκπαίδευσης και να εξασφαλιστεί η ομαλή συνέχεια από βαθμίδα σε βαθμίδα και από τάξη σε τάξη., Επίσης, προσανατολίζει στο να ενισχυθεί η εκπαιδευτική αποκέντρωση και η αυτονομία της σχολικής μονάδας.

Στην Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία, όπως και στα Λατινικά: παρόλο που θα μπορούσαμε να προβάλλουμε κι άλλες προτάσεις για επιλογή συγγραφέων και έργων, κρατάμε ως ουσιαστικό δεδομένο την γενικότερη κατεύθυνση: Η φιλοσοφία και μεθοδολογία της διδασκαλίας των κλασικών γλωσσών, στις προτάσεις του νέου Α.Π. στηρίζουν τη γνώση και την κατανόηση των απαρχών του ελληνικού και ευρωπαϊκού πολιτισμού, αλλά και την γόνιμη επαφή τους με τη σύγχρονη πραγματικότητα και την καλλιέργεια της αυτοσυνείδησης του σκεπτόμενου μαθητή. Η πολυτροπικότητα –στο πλαίσιο του σύγχρονου γραμματισμού-, η διατήρηση της αυτοτέλειας στη διδασκαλία της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, η υπέρβαση της προγονοπληξίας, μα και της άγονης μετωπικής διδασκαλίας και της παροδοσιακής διδακτικής προσέγγισης στη μετάφραση αρχαίων κειμένων συνιστούν θετικές εξελίξεις. Συνδυάζονται με την αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας των αρχαιογνωστικών μαθημάτων, οργανικά ενταγμένων στο ευρύ φάσμα σπουδών εντός του νέου Α. Π., με τη διαφορετική φιλοσοφία στη μεταφραστική διαδικασία, την έμφαση στην ουσιαστική κειμενοκεντρική προσέγγιση, την ενσωμάτωση των Νέων Τεχνολογιών. Πρέπει να επισημανθεί η πρόταση της Επιτροπής Α.Π. για την ανάγκη συγγραφής νέων εγχειριδίων που να υπηρετούν τη νέα φιλοσοφία και να κινούν το ενδιαφέρον των μαθητών, καθώς τα υπάρχοντα, ιδιαίτερα στο Γυμνάσιο, κινούνται σε μια διαφορετική κατεύθυνση και δημιουργούν επιπρόσθετα προβλήματα. Ενδιαφέρουσα επιπλέον είναι η σύζευξη αρχαίας ελληνικής και λατινικής γραμματείας με την πρόταση για διδασκαλία μεταφρασμένων έργων ή αποσπασμάτων της λατινικής γραμματείας στο Λύκειο.

Στη Νέα Ελληνική Γλώσσα συμφωνούμε με το βασικό μέλημα των προτάσεων, δηλαδή τον επαναπροσδιορισμό του μαθήματος της Γλώσσας ως μαθήματος κριτικού γραμματισμού. Με την έννοια ότι το γλωσσικό μάθημα επιδιώκει την καλλιέργεια συνειδητής επίγνωσης του τρόπου που η γλώσσα (ανεξάρτητα αλλά και σε αλληλεπίδραση με άλλους σημειωτικούς κώδικες, όπως τις εικόνες ή τους ήχους) λειτουργεί μέσα σε συγκεκριμένα κοινωνικοπολιτισμικά περιβάλλοντα χρήσης και σε κοινότητες πρακτικής. Επίσης, δεν έχουν μικρότερη σημασία προτάσεις που αναδεικνύουν το σεβασμό της παιδικής και νεανικής ηλικίας, την καλλιέργεια των γλωσσικών δεξιοτήτων των μαθητών και την ικανότητα δημιουργικής αξιοποίησης της ποικιλότητας εντός της μητρικής γλώσσας (άρα και της επιστημονικής αξιοποίησης της κυπριακής διαλέκτου). Βλέπουμε ως ορθό τον απώτερο σκοπό της γλωσσικής διδασκαλίας, δηλαδή τη συνδιαμόρφωση των μαθητών σε κριτικά υποκείμενα, σε άτομα που μπορούν να διαπραγματεύονται κριτικά τον κόσμο τους αλλά και τον κόσμο πιο γενικά μέσα από κείμενα που παράγουν ή καλούνται να επεξεργαστούν. Η αξιοποίηση συνεργατικών πρακτικών και κοινωνικών δεδομένων στη διδασκαλία της γλώσσας, η κατανόηση του ρόλου κειμένων και κειμενικών ειδών ως μηχανισμών ιδεολογικών, ο προφορικός και ο γραπτός λόγος ως διαλογικές διαδικασίες στηρίζουν μια άλλη οπτική στο μάθημα και τροφοδοτούν νέα στοιχεία στο περιεχόμενο και στις στρατηγικές διδακτικής.

Στη Λογοτεχνία περισσότερο από κάθε άλλη φορά το Α.Π. εστιάζει στα λογοτεχνικά κείμενα και στην αναζήτηση ολόπλευρης λογοτεχνικής παιδείας. Δίνεται προσοχή στην ενεργό συμμετοχή των μαθητών, ως αναγνωστών και ερμηνευτών, και στην απόκτηση συνεκτικού και επαρκούς σώματος γνώσεων για την ελληνική (και για την κυπριακή εκδοχή της) και την ξένη μεταφρασμένη λογοτεχνία. Προκρίνεται ο «κριτικός λογοτεχνικός γραμματισμός» και η γλωσσική, αισθητική και πολιτισμική αγωγή των μαθητών. Υπογραμμίζεται η σπουδαιότητα επιλογών που επιτρέπουν τη διάδραση λογοτεχνίας- τεχνών και τη διαθεματική προσέγγιση του λογοτεχνικού πεδίου ως αισθητικού-πολιτισμικού φαινομένου. Ξεχωριστή σημασία αποκτά η προσπάθεια συνομιλίας με τη νεοελληνική (και η σαφώς αξιόλογη κυπριακή συμβολή σ’ αυτήν μέσα από κείμενα διαλεκτικά και μη) και την ευρωπαϊκή λογοτεχνία. Η επεξεργασία, εκτός από τις υπάρχουσες,, και νέων επιλογών από κείμενα διδασκαλίας δεν πρέπει να αναβληθεί. Οι νέοι θεματικοί άξονες και η αποδέσμευση από παραδοσιακές διδακτικές εφαρμογές και εγχειρίδια μπορούν να ενισχύσουν τη φαντασία των μαθητών, τη δημιουργική γραφή, την αμφισβήτηση, την κριτική στάση και το σεβασμό της νεότητας.

Στην Ιστορία, η πρόταση Αναλυτικού Προγράμματος που υπογράφεται από τρία μέλη της πενταμελούς επιτροπής συντονιστών πανεπιστημιακών δεν στερείται επιστημονικών ερεισμάτων και εκσυγχρονιστικών προθέσεων σε σχέση με τα υφιστάμενα. Διαθέτει επίσης μια δική της συλλογιστική και επιχειρηματολογία ως προς την αναγκαία ανανέωση του ενδιαφέροντος για το ελληνικό και παγκόσμιο ιστορικό παρελθόν, για την κατανόηση της διαχρονικής πορείας του ελληνικού κόσμου και της Κύπρου. Αλλά για πολλούς λόγους η πρόταση αυτή αποδεικνύεται σε σημαντικά ζητήματα του περιεχομένου και της διδακτικής πιεσμένη από την εμμονή στην εθνοκεντρική αφήγηση της παγκόσμιας και ευρωπαϊκής ιστορίας. Τοποθετείται σε πρωτεύουσα θέση η ιστορική αφήγηση πολιτικών και διπλωματικών γεγονότων. Η κοινωνική και πολιτισμική ιστορία απωθείται στο περιθώριο, ακόμη και στις λυκειακές τάξεις. Η θεματική διδασκαλία και η εμβάθυνση σε καίρια προβλήματα της κυπριακής, της ελληνικής, της ευρωπαϊκής και της παγκόσμιας ιστορίας «χάνονται». Αλλά παραμένει αναγκαία η επεξεργασία νέων προτάσεων που να λαμβάνουν υπόψη τις σημερινές ανάγκες και προτεραιότητες της κυπριακής κοινωνίας και εκπαίδευσης είναι απαραίτητη σε συνδυασμό με την άμεση αντικατάσταση των αντιπαιδαγωγικών και διδακτικά άκυρων βιβλίων. Ιδίως για το βιβλίο της Γ΄ Λυκείου: είχαμε συμβάλλει στις δύο προηγούμενες χρονιές στην άσκηση συστηματικής κριτικής όπως και στην τεκμηρίωση τριών συνεχόμενων αποφάσεων του ΚΔΣ του ΣΕΚΦ ενάντια στο αδιέξοδο του περιεχόμενου και τη διδακτική αφασία του. Επισημαίνουμε ότι στην ουσία το αναλυτικό πρόγραμμα της Ιστορίας «προσαρμόζεται» στα προηγούμενα σχολικά εγχειρίδια της Ελλάδας, κάνοντας μάλιστα επιλεκτική αξιοποίησή τους. Αποκλείεται έτσι η θεματική ιστορία και επιλέγεται η αδιέξοδη αφήγηση πολιτικών και στρατιωτικών γεγονότων μεγάλων ιστορικών περιόδων, ακόμη και στο Λύκειο. Ουσιαστικά, η διδασκαλία επικεντρώνεται στην εθνική ιστορία, καθώς, εκ των πραγμάτων, τα περισσότερα από τα υπόλοιπα πεδία δε διδάσκονται και ούτε πρόκειται να διδαχθούν.

Στην Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή με ενδιαφέρον διαπιστώνουμε την ανανεωτική διάθεση που αποτυπώνεται στο Αναλυτικό Πρόγραμμα, αλλά και την ανάγκη να υπάρξει σαφώς οριοθετημένη διδακτική περιοχή για το μάθημα στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο. Στοχεύοντας στην ανάπτυξη ικανοτήτων και δεξιοτήτων για τον ενστερνισμό ανθρωπιστικών και δημοκρατικών αξιών και στάσεων, την πρόταση διαπερνά η έγνοια για τη διαμόρφωση του ελεύθερου, υπεύθυνου, δημιουργικού, κριτικά στοχαζόμενου και δημοκρατικού πολίτη. Κατευθύνεται στην ανάδειξη της σημασίας των ανθρωπίνων και των κοινωνικών δικαιωμάτων, της ειρηνικής συμβίωσης, της συμμετοχής στη ζωή, του σεβασμού της ετερότητας και ιδιοπροσωπίας του μαθητή και του πολίτη. Επισημαίνουμε την ανάγκη ακόμη καλύτερης αξιοποίησης νέων –ιδίως θεματικών, αλλά και των Νέων Τεχνολογιών- μεθόδων στη διδασκαλία από τους φιλολόγους και στον εμπλουτισμό του περιεχομένου με πτυχές της βιωματικής εμπειρίας των νέων, των συνεργασιών μέσα από διαθεματικές διδασκαλίες, τη σύνδεση με την πολυπολιτισμική κοινωνία, με τις πτυχές του κυπριακού προβλήματος και με τη βιώσιμη και δίκαιη λύση του.

[3] Στην πορεία εφαρμογής και αλληλεπίδρασης με τις πρόσφατες και με τις αναμενόμενες αποφάσεις για εκπαιδευτικές, διοικητικές, παιδαγωγικές αλλαγές, τα Α. Π. Φιλολογικών θα κατευθύνουν θετικά το μορφωτικό επίπεδο και τις παιδαγωγικές μεθόδους σε νέες συνθέσεις. Το περιεχόμενό τους θα πρέπει να μένει ανοιχτό σε αναζητήσεις, ανατροφοδοτήσεις, σε επιλογές ευέλικτης αναπροσαρμογής στην πραγματικότητα, αφού σε σύντομα και τακτά χρονικά διαστήματα θα πρέπει να ελέγχονται επιστημονικά –όπως απαιτεί το κίνημα των εκπαιδευτικών και όπως δεσμεύτηκε ο Υπουργός Παιδείας. Θα εργαστούμε μαζί με όλους τους φιλολόγους, και όλους τους άλλους εκπαιδευτικούς για την ενίσχυση του σύγχρονου ρόλου των φιλολογικών γνώσεων, των ανθρωπιστικών σπουδών και των Νέων Τεχνολογιών. Θα επιμείνουμε στην τόνωση των ελληνικών γραμμάτων αναδεικνύοντας τον οικουμενικό χαρακτήρα των αξιών του ελληνικού και του παγκόσμιου δημοκρατικού πολιτισμού.
Αναδεικνύεται ως απαραίτητη η ουσιαστική επιμόρφωση των συναδέλφων πάνω στα νέα αναλυτικά και στους νέους τρόπους διδασκαλίας που αυτά εισάγουν. Ας θεωρηθεί ως παράδειγμα προς αποφυγή η βεβιασμένη «επιμόρφωση» που έγινε πριν από μερικά χρόνια (2006) για τα νέα βιβλία που ήρθαν από την Ελλάδα.
Καταληκτικά επισημαίνουμε την πρώτιστη όλων ανάγκη: την έγκαιρη διαμόρφωση κατάλληλου εκπαιδευτικού υλικού σε συνδυασμό με τη συγγραφή νέων βιβλίων, όπου κριθεί αναγκαίο, και τη διεύρυνση των σχολικών –μαθησιακών δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την παραγωγή και χρήση ψηφιακού διδακτικού υλικού και με το «διαδικτυακό σχολείο».


Γιώργος Κ. Μύαρης, Γιώργος Γιαλλούρης, Σταύρος Σταύρου – διαδοχικά εκπροσωπούντες τον “Συνασπισμό Φιλολόγων” στο ΚΔΣ του ΣΕΚΦ-ΟΕΛΜΕΚ στην τριετία 2007-2010.

Αφιέρωμα στον Δημήτρη Χατζή και το έργο του («Το διπλό βιβλίο» )

Αφιέρωμα στον Δημήτρη Χατζή και το έργο του «Το διπλό βιβλίο»στο φθινοπωρινό τεύχος του περιοδικού ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ

Με ένα μεγάλο αφιέρωμα στον Δημήτρη Χατζή ανοίγει τις σελίδες του τοφθινοπωρινό τεύχος του πολιτιστικού περιοδικού ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ που μόλιςκυκλοφόρησε.Το αφιέρωμα, που γίνεται με την ευκαιρία της πρόσφατης επιλογής από τοΥπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού του «Διπλού βιβλίου» του Χατζή ως τουλογοτεχνικού αναγνώσματος για τους τελειόφοιτους της μέσης εκπαίδευσης,επιμελήθηκε ο φιλόλογος Γιώργος Κ. Μύαρης, ο οποίος και το ανοίγει με μιαεισαγωγική μελέτη του για τη ζωή και το έργο του Χατζή. Ακολουθούν πέντεακόμα εκτεταμένες και βιβλιογραφικά τεκμηριωμένες μελέτες για το έργο τουσυγγραφέα, γραμμένες ειδικά γι’ αυτή την έκδοση από τους πανεπιστημιακούςΠαναγιώτη Νούτσο και Γεωργία Λαδογιάννη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, τηνΈλλη Φιλοκύπρου του Πανεπιστημίου Αθηνών και τις φιλολόγους Βασιλική Σελιώτηκαι Όλγα Ντέλλα. Το αφιέρωμα απευθύνεται ιδίως στους διδάσκοντες τοσυγκεκριμένο πεζογράφημα του Χατζή στους μαθητές της Γ΄Λυκείου, αλλά καιευρύτερα σε όλους τους αναγνώστες που ενδιαφέρονται να γνωρίσουν τηνπολυτάραχη ζωή του σημαντικού αυτού δημιουργού και τις τύχες της δημιουργίαςτου.Στις υπόλοιπες σελίδες του τεύχους συνεργάζονται:? Ο καθηγητής του Ιόνιου Πανεπιστημίου Θεοδόσης Πυλαρινός με μιαενδιαφέρουσα έρευνά του για το κυπριακό σατιρικό περιοδικό «Μαστίγιον» τουΙωάννη Περδίου.? Ο Ανδρέας Χατζηθωμάς με μια αναφορά του στο έργο του Νίκου Κουρούσιη, πουπλαισιώνεται από χαρακτηριστικά δείγματα της δουλειάς του καλλιτέχνη.? Ο Ηλίας Βολιότης-Καπετανάκης που, μέσα από συνεντεύξεις με στενά συγγενικάτου πρόσωπα, αναφέρεται στον Λάμπρο Λεονταρίδη, ένα από τους ξεχασμένουςπρωτομάστορες της πολίτικης λύρας και της λαϊκής μουσικής γενικότερα.Με ποιήματά τους στο νέο τεύχος συνεργάζονται οι Αλεξάνδρα Γαλανού, ΑνδρέαςΧατζηθωμάς και Θεοδώρα Ομήρου, και με διηγήματά του ο Αντώνης Χαραλαμπίδης.Τέλος, με τη βιβλιοκρισία ασχολούνται σ’ αυτό το τεύχος οι ΛευτέρηςΠαπαλεοντίου και Γιώργος Λυσιώτης και με τη θεατρική κριτική ο Θωμάς Συμεού.
Υπενθυμίζεται ότι η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ κυκλοφορεί με το σύστημα των ετήσιων συνδρομώνπου περιλαμβάνει την έγκαιρη ταχυδρομική αποστολή του περιοδικού στουςσυνδρομητές του, ενώ περιορισμένος αριθμός αντιτύπων διατίθεται σεεπιλεγμένα περίπτερα και βιβλιοπωλεία.

Πληροφορίες για τα κέντρα εγγραφής συνδρομητών, το ύψος της συνδρομής καιάλλα συναφή στοιχεία δίνονται στην πρώτη σελίδα κάθε τεύχους του περιοδικού.
ΤΗΛ. επικοινωνίας 99523932.

Στο τελευταίο σύνορο με τον Αλέξανδρο Αργυρίου

Ο Αλέξανδρος Αργυρίου (φιλολογικό ψευδώνυμο του Αλέξανδρου Κουμπή) υπήρξε συστηματικός ερευνητής της νεοελληνικής λογοτεχνίας, διανούμενος της Αριστεράς με συνεχή παρουσία. Πόσο απλά και αμετάκλητα στα αρχεία του Η./Υ. περνώ σε παρελθοντικούς χρόνους σημειώσεις και κείμενα για τον κριτικό και ιστορικό της νεοελληνικής λογοτεχνίας τον Αλέκο Αργυρίου [«είχε», «έδωσε», κυκλοφόρησε»…]. Όμως δεν είναι παρελθόν η αφειδώλευτη προσφορά του Αργυρίου για εξήντα πέντε χρόνια στα γράμματα, πανελλήνια και παγκόσμια. Στο πεδίο των ερευνών και των ανακοινώσεών του από το 1947 και εντεύθεν συμπεριλαμβάνονται οι Γ. Σεφέρης, Ο. Ελύτης, Γ. Θεοτοκάς, Ν. Καβαδίας, Νικήτας Ράντος, /Καλαμάρης, Μ. Αναγνωστάκης, οι Έλληνες νεωτερικοί του Μεσοπολέμου και οι υπερρεαλιστές ποιητές, οι μεταπολεμικοί ποιητές και πεζογράφοι κ.ά.
Γεννήθηκε το 1921 στην Αλεξάνδρεια και εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Ελλάδα το 1927. Στην Αθήνα μετείχε στην Εθνική Αντίσταση, αποφοίτησε από τη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του Ε.Μ.Π., εργάστηκε εκπονώντας μελέτες για το οπλισμένο και προεντεταμένο σκυρόδεμα (1947-1948 και 1950-1992)!!! Δραστηριότητες παράλληλες με τις ενασχολήσεις γύρω από τη λογοτεχνία. Πρωτοδημοσίευσε κριτικές του στο αριστερό περιοδικό Eλεύθερα Γράμματα το 1947. Συνεργάστηκε ακόμη με τα περιοδικά: Ποιητική Τέχνη. Αγγλοελληνική Επιθεώρηση, Καινούρια Εποχή, Επιθεώρηση Τέχνης, Εποχές, Η λέξη, Το Δέντρο, Γράμματα και Τέχνες, Νέα Εστία, Εντευκτήριο, Πορφύρας, Αντί και με τις εφημερίδες: Δημοκρατικός Τύπος, Δημοκρατική, Η Ημέρα, Μεσημβρινή. Η Καθημερινή, Ελευθεροτυπία, Η Αυγή. Δημοσίευε τακτικά επιφυλλίδες στην εφημ. Το Βήμα (1971 -1973 και 1979-1985) και κριτική βιβλίου στην εφημ. Τα Νέα (1985).
Στη διάρκεια της Δικτατορίας ’67-74 μετείχε στην αντιστασιακή συντακτική επιτροπή των σύμμεικτων τόμων Δεκαοχτώ Κείμενα (1970) και Νέα Κείμενα, 1, 2 και σ’ αυτήν του διωκόμενου περιοδικού Η Συνέχεια (1973).
Το 1999 ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. Η μελέτη Διαδοχικές αναγνώσεις Ελλήνων υπερρεαλιστών βραβεύτηκε το 1984 με Α΄ Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου, ενώ το 1998 ο Αργυρίου βραβεύτηκε συνολικά για το έργο του με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο, επίσης με το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών(2004).
Όταν η νεότερη ελληνική φιλολογία και η κριτική προσανατολίστηκε με βάση το περιεχόμενο και τις αξιολογήσεις που πρόβαλαν ιδίως οι Κωνσταντίνος Θ. Δημαράς, Λίνος Πολίτης, Μάριο Βίττι και Ρόντρικ Μπήτον, μέσω των ιστοριών της νεοελληνικής γραμματείας τις οποίες αυτοί συνέγραψαν. Όταν πολλοί ανέμεναν την ανάληψη μιας συλλογικής πρωτοβουλίας για τη συγγραφή μιας πολυφωνικής Ιστορίας της ελληνικής λογοτεχνίας. Τότε ήρθε η πολύτομη Ιστορία του πολυγραφότατου Αλέξανδρου Αργυρίου, ενός αφοσιωμένου εραστή και ακαταπόνητου μελετητή της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Ο Αργυρίου κόμισε με την οκτάτομη Ιστορία της Ελληνικής Λογοτεχνίας και η πρόσληψή της από το 2001 ως το 2007 (εκδόσεις Καστανιώτης από το 2001 ως το 2007) ένα πρωτοφανές σε όγκο υλικό, την πείρα του ερευνητή, μα και τη βιωματική σχέση ιδίως με τους μεταπολεμικούς αριστερούς διανοητές και άλλους πρωταγωνιστές της μεταπολεμικής λογοτεχνικής παραγωγής. Κατέβαλε κόπο για την αντικειμενική διερεύνηση των προσλήψεων των ποιητικών και των πεζογραφικών δημιουργιών μέσα στο χρόνο και στην κριτική αποτίμηση των συγχρόνων και των κατοπινών μελετητών. Πρόκειται για έργο εντυπωσιακής πολυετούς ενασχόλησης, το οποίο καθιστά ακόμη πιο γοητευτικό η νηφάλια αποτίμηση, η οριζόντια εξέταση και η δημιουργική ανασύνθεση του υλικού.
Πρόσφατες εκδόσεις έργων του είναι τα κείμενα Εκκρεμότητες. Προτάσεις για επισφαλή ζητούμενα (εκδ. Καστανιώτης,2008) και το μελέτημα Τάκης Παπατσώνης (εκδ. Γαβριηλίδης, 2009).
Το ενδιαφέρον και η αγάπη του για τους λογοτέχνες και τον πνευματικό πολιτισμό της Κύπρου αποτυπώνεται από νωρίς (1948, 1951, 1956) με βιβλιοκρισίες για έργα ποίησης και πεζογραφίας των Ν. Νικολαϊδη, Γ.Φ. Πιερίδη, Μ. Ρουσσιά, Τ. Στεφα-νίδη, με το βιογραφικό του Λ. Ακρίτα (Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος,1981), με τη συμμετοχή του σε εκδηλώσεις για την Κύπρο στην Αθήνα.
Ανταποκρίθηκε με ενθουσιασμό και μίλησε στο λευκωσιάτικο συνέδριο Σύγχρονη Ελληνική Ποίηση, 11-13.9.1985 (Πρακτικά, Λευκωσία 1991), του ΣΕΚΦ-Ο.Ε.Λ.Μ.Ε.Κ. με διπλή εισήγηση για την ποίηση του Γιώργου Σεφέρη. Έδωσε ξανά το παρόν του με την εισήγηση για την ποιητική του Σεφέρη στο Α΄ Συμπόσιο Σεφέρη (14-16/4/1988, Αγία Νάπα- Πρακτικά 1991) Επιπλέον, με εγκυρότητα κατέθεσε τις σκέψεις του για τον Αιμίλιο Χουρμούζιο στο Συμπόσιο «Κύπριοι λογοτέχνες που έζησαν στην Ελλάδα» (Αγία Νάπα, 27-28 Απριλίου 1995- Πρακτικά 1999) και στο «Αφιέρωμα στην Κυπριακή λογοτεχνία» του περ. Σημείο (τχ. 4, 1996). Παραχώρησε, επίσης, συνεντεύξεις του στη Χαραυγή και τη Νέα Εποχή.
Επισημαίνω, επιπλέον, την παρουσία των δημιουργών που έζησαν ή κατάγονταν από την Κύπρο στην Ιστορία της Ελληνικής Λογοτεχνίας: Ν. Νικολαϊδης, Λ. Ακρίτας, Γλ. Αλιθέρσης, Τ. Ανθίας, Θ. Πιερίδης, Πυθ. Δρουσιώτης, Αντ. Ιντιάνος, Π. Κριναίος, Αιμ. Χουρμούζιος, Κ. Μόντης, Λ. Παυλίδης, Ν. Κρανιδιώτης και όσοι άλλοι των Κυπριακών Γραμμάτων κυρίως. Ιδιαίτερα εκτενείς είναι οι αναφορές και ανθολογήσεις του έργου των Ανδρέα Παστελλά, Ανδρέα Χριστοφίδη, Θεοδόση Νικολάου, Μιχάλη Πασιαρδή, Κυριάκου Χαραλαμπίδη και η αξιοιποίηση δεδομένων από νεότερους δημιουργούς και μελετητές (Μ. Πιερή, Λ. Ζαφειρίου, Σ. Παύλου, Λ. Παπαλεοντίου κ.ά.).
Το 2004 ο Αλέξανδρος Αργυρίου, παρά τις ειλημμένες υποχρεώσεις και το προχωρημένο της ηλικίας, «για χάρη της Κύπρου και μόνο», όπως δήλωσε, έλαβε την γενναία απόφαση, να παραβρεθεί σε δύο τιμητικές εκδηλώσεις-συζητήσεις για το περιεχόμενο και τις στοχεύσεις της Ιστορίας της Ελληνικής Λογοτεχνίας στη Λευκωσία και τη Λεμεσό, στα πλαίσια των «Λογοτεχνικών Συναντήσεων» του ΣΕΚΦ –ΟΕΛΜΕΚ (12 και 13 Νοεμβρίου) με συνομιλητές τους Γιάννη Δάλλα, Λευτέρη Παπαλεοντίου και τον υπογράφοντα εκ μέρους του ΣΕΚΦ. Με την ευκαιρία της έκδοσης αυτής παραχώρησε συνεντεύξεις στην εφημ. Χαραυγή και στο λογοτεχνικό περιοδικό Νέα Εποχή. Ειδική μνεία, επιπλέον, αξίζει η προσεκτική προσέγγιση του έργου και της παρουσίας των δημιουργών που έζησαν στην Κύπρο ή κατάγονταν από αυτήν στην Ιστορία της Ελληνικής Λογοτεχνίας: Ν. Νικολαϊδης, Λ. Ακρίτας, Γλ. Αλιθέρσης, Τ. Ανθίας, Θ. Πιερίδης, Πυθ. Δρουσιώτης, Αντ. Ιντιάνος, Π. Κριναίος, Αιμ. Χουρμούζιος, Κ. Μόντης, Λ. Παυλίδης, Ν. Κρανιδιώτης και όσοι άλλοι των Κυπριακών Γραμμάτων κυρίως. Ιδιαίτερα εκτενείς είναι οι αναφορές και ανθολογήσεις του έργου των Ανδρέα Παστελλά, Ανδρέα Χριστοφίδη, Θεοδόση Νικολάου, Μιχάλη Πασιαρδή, Κυριάκου Χαραλαμπίδη και η αξιοποίηση δεδομένων από νεότερους δημιουργούς και μελετητές (Μ. Πιερή, Λ. Ζαφειρίου, Σ. Παύλου, Λ. Παπαλεοντίου κ.ά.). Στις στήλες εφημερίδων και περιοδικών της Κύπρου αυτή η μνημειώδης προσπάθεια παρουσιάστηκε με κατατοπιστικά σημειώματα. Με το προλογικό σημείωμα «Καθυστερημένο προλόγισμα» στην βιβλιογραφική εργασία του Ανδρέα Χατζηθωμά Ευρετήριο περιοδικού «Η Συνέχεια» (1973), που εκδόθηκε στη Λευκωσία στα τέλη του 2007, έκλεισε ο κύκλος της συνεργασίας του Α. Αργυρίου με τον επιστημονικό και λογοτεχνικό κόσμο της Κύπρου.
Με ευγένεια ψυχής και αρχοντιά, καταδεκτικότητα και παρρησία πορεύτηκε ο διανοούμενος Αργυρίου. Χωρίς αποκλεισμούς, χωρίς διεκδίκηση αποκλειστικότητας και μοναδικότητας, στα πρόσφατα χρόνια καταγγέλλοντας ακόμη και την πύκλωση φαινομένων της αγοραίας δημοσιοσχεσίτικης κατάντιας. Ως ερευνητής υπέτασσε την εργασία του στη διαλογική ανάπτυξη των κρίσεων και αξιολογήσεων που σχετίζονται με τον ελληνισμό, αλλά και τη γενιά του, τη γενιά που ωρίμασε μετά τη λήξη του Β΄ Π.Π. μέσα σε δυσκολίες, διώξεις, στερήσεις, όνειρα, διαψεύσεις, επιστημονικές αναζητήσεις και ελπίδες.
Άλλο ζήτημα το τι θα ακολουθήσει με τα μεταμοντέρνα ερευνητικά ήθη… «Προσευχηθείτε για τις σκοπιές που αγρυπνούν» (Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, 1985).

Γιώργος Κ. Μύαρης

ΕΦΥΓΕ Ο ΚΡΙΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΡΓΥΡΙΟΥ

Ο Αλέξανδρος Αργυρίου πέθανε στην Αθήνα την Παρασκευή, 22/5/09, το βράδυ και κηδεύεται δημοσία δαπάνη την Τρίτη, 26/5/09, στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.



Ο Αλέξανδρος Αργυρίου (ψευδώνυμο του Αλέξανδρου Κουμπή) υπήρξε συστηματικός ερευνητής της νεοελληνικής λογοτεχνίας, διανούμενος με συνεχή παρουσία. Γεννήθηκε το 1921 στην Αλεξάνδρεια και εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Ελλάδα το 1927. Στην Αθήνα μετείχε στην Εθνική Αντίσταση, αποφοίτησε από τη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του Ε.Μ. Πολυτεχνείου, εργάστηκε εκπονώντας μελέτες για το οπλισμένο και προεντεταμένο σκυρόδεμα (1947-1948 και 1950-1992), παράλληλα με τις ενασχολήσεις γύρω από τη λογοτεχνία. Πρωτοδημοσίευσε κριτικές του στο αριστερό περιοδικό Eλεύθερα Γράμματα το 1947. Συνεργάστηκε ακόμη με τα περιοδικά: Ποιητική Τέχνη. Αγγλοελληνική Επιθεώρηση, Καινούρια Εποχή, Επιθεώρηση Τέχνης, Εποχές, Η λέξη. Το Δέντρο. Γράμματα και Τέχνες, Νέα Εστία, Εντευκτήριο, Πορφύρας, Αντί και με τις εφημερίδες: Δημοκρατικός Τύπος. Δημοκρατική, Η Ημέρα, Μεσημβρινή. Η Καθημερινή, Ελευθεροτυπία, Η Αυγή. Δημοσίευε τακτικά επιφυλλίδες στην εφημ. Το Βήμα (1971 -1973 και 1979-1985) και κριτική βιβλίου στην εφημ. Τα Νέα (1985).

Στη διάρκεια της Δικτατορίας ’67-74 μετείχε στην αντιστασιακή συντακτική επιτροπή των συμμείκτων τόμων Δεκαοχτώ Κείμενα (1970) και Νέα Κείμενα, 1 και σ’ αυτήν του διωκόμενου περιοδικού Η Συνέχεια (1973).

Η μελέτη Διαδοχικές αναγνώσεις Ελλήνων υπερρεαλιστών βραβεύτηκε το 1984 με Α΄ Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου, ενώ το 1998 βραβεύτηκε συνολικά για το έργο του με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο.

Κορυφαίο έργο του η οκτάτομη Iστορία της ελληνικής λογοτεχνίας και η πρόσληψή της 1918-1974 (2001-2007). Σ’ αυτήν περιέχονται σε σχέση με την Κύπρο και τους δημιουργούς της, εκτός από τις πυκνές αναφορές στα «Κυπριακά Γράμματα», στον Γλαύκο Αλιθέρση, τον Κώστα Μόντη, Λ. Παυλίδη, τ. Ανθία, Θ. Πιερίδη εκτενείς αναφορές και ανθολογήσεις του έργου των Ανδρέα Παστελλά, Ανδρέα Χριστοφίδη, Θεοδόση Νικολάου, Μιχάλη Πασιαρδή, Κυριάκου Χαραλαμπίδη (264-268) και αναφορές σε νεότερους δημιουργούς και μελετητές (Μ. Πιερή, Λ. Ζαφειρίου, Σ. Παύλου, Λ. Παπαλεοντίου κ.ά.).

Πρόσφατη έκδοση: Εκκρεμότητες. Προτάσεις για επισφαλή ζητούμενα (2008).

Στην Κύπρο μετείχε σε εκδηλώσεις του Δήμου Λευκωσίας και το 2004 του Συνδέσμου Φιλολόγων (ΣΕΚΦ-ΟΕΛΜΕΚ).



Γιώργος Κ. Μύαρης

H έκθεση στις Πανελλήνιες εξετάσεις ΑΘΗΝΑ

AΘHNA ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ
www.neapaideia-glossa.gr
Για όλους τους εκπαιδευτικούς που διδάσκουν και ενδιαφέρονται για τη διδασκαλία της Νεοελληνικής γλώσσας καθώς για την αλλαγή των εκπαιδευτικών μας πραγμάτων
Το περιοδικό ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ με αφορμή τη την έναρξη του διαλόγου για την αλλαγή του εξεταστικού συστήματος και την απόφαση για μείωση της βαθμολογίας της παραγωγής γραπτού λόγου(έκθεση)στις Πανελλήνιες εξετάσεις σάς προσκαλεί στην επιμορφωτική συνάντηση-συζήτηση με τίτλο:
«Από τη γλώσσα του σχολείου και των εξετάσεων στη «γλώσσα» του διαλόγου για την παιδεία»

Θα μιλήσουν :
• Ο κ.Αθαν.Γκότοβος,Καθηγητής Παιδαγωγικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων με θέμα: “Tabula rasa, lingua restricta. Ζητήματα σοβαρότητας και αξιοπιστίας σε έναν ακόμη διάλογο για την παιδεία»
• Ο κ. Γιάννης Χάρης, μεταφραστής, επιφυλλιδογράφος της εφημερίδας ΤΑ ΝΕΑ
με θέμα: «Θεμέλια γλωσσικής σχιζοφρένειας»
Παρεμβάσεις:
• Ο κ.Κώστας Μπαλάσκας, Επίτιμος Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου με θέμα «Το λεγόμενο και το γραφόμενο»
• Ο κ. Κώστας Αγγελάκος, Επίκουρος καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου, Διευθυντής του περιοδικού ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ με θέμα: « Τι τριάντα, τι σαράντα, τι πενήντα: διορθώνοντας δύο μαθητικά γραπτά των τελευταίων είκοσι χρόνων»
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 19-3-2009,ώρα 18.30 στο βιβλιοπωλείο ΠΑΤΑΚΗ, Ακαδημίας 65.

Ποιητής μέσα στην εποχή του

Ο Γιάννης Ρίτσος! Ποιητής μέσα στην εποχή του. Μα συγχρόνως πριν, πέρα και πάνω από αυτήν.
Μέσα, γιατί δεν αποτραβήχτηκε στα "ιδιωτικά" δώματα. Έμεινε με τον λαό, πάλεψε και μάτωσε γι' αυτόν. Ερωτευμένος με την Πραγματικότητα! Ερωτευμένμος με τη Θύμηση. Ερωτευμένος με την Επανάσταση και την Αλλαγή του Κόσμου!!!
Πριν, γιατί, όπως κι άλλοι της γενιάς του, αναμετρήθηκαν με το αρχαιοελληνικό παρελθόν και την καταγωγή, όχι με στείρο εθνικισμό, αλλά δημιουργώντας μια ιδιαίτερη ποιητική μυθολογία.
Πέρα, γιατί συνομίλησε με ευρωπαίους και παγκόσμιους ηφαιστιογενείς τρόπους για την εξημερωμένη και την ατίθαση ποίηση.
Πάνω, γιατί μίλησε με εξαιρετικό πυκνό, φιλοσοφικό και ποιητικό τρόπο για όλες τις "μεταφυσικές" ανησυχίες των ανθρώπων σε "παραδείσους" αγάπης αδερφικής, που σχεδόν πια ξεχάστηκαν.
Φιλόλογοι, ξαναδιαβάστε την Τέταρτη διάσταση!
Ιστορικοί, αντίδοτο στο φασισμό και στη μιζέρια οι Μαρτυρίες Α΄ και Β΄, το Κιγκλίδωμα, τα Λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας, ο Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο!
Μουσικοί, αφουγκραστείτε τον παναθρώπινο Επιτάφιο και ακόμα τον Τειρεσία!
Θεολόγοι, μη φοβηθείτε την Τελευταία προ Ανθρώπου Εκατονταετία και το "βλάστημο" Εικοναστάσι Ανωνύμων Αγίων!
Φυσικοί και Μαθηματικοί, μήπως δε θυμάστε Το τερατώδες αριστούργημα!
Κι εσείς, οι ακραιφνείς του ατσαλάκωτου σεντονιού Ποιητές, διαβάστε φωναχτά στα ορφανά του κόσμου τη Γκραγκάντα!
Στους αστερισμούς αυτούς θα βρείτε τη νέα δύναμη της Πολιτικής, της σχέσης αλληλεγγύης με τον Άλλο. Τα υπόλοιπα είναι εκ του περισσού και επιφάσεις...

Υ.Γ. Κάπου θα βρείτε τα πρακτικά του αποκαλυπτικού Διαεθνούς Συνεδρίου (2005) "Ο ποιητής και ο πολίτης Γιάννης Ρίτσος", του Μουσείου Μπενάκη, εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2008.
Στις ανάγκες των μαθητών σας και στη σχολική βιβλιοθήκη υπάρχει χώρος γι' αυτήν.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΥΑΡΗΣ

(φώτο βιβλίου στην προηγούμενη ανάρτηση-παρακάτω)

ΟΤΑΝ Η ΠΟΙΗΣΗ ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ (ΕΝ ΜΕΣΩ ΔΑΚΡΥΓΟΝΩΝ ΚΑΙ ΔΑΚΡΥΩΝ).

1. ΜΙΚΡΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ


Η ΣΥΝΈΧΕΙΑ 3

Ο ΝΕΚΡΟΣ
Ήρθαν τα πρώτα τηλεγραφήματα
Σταμάτησαν τα πιεστήρια και περιμέναν
Έγιναν οι παραγγελίες στις αρμόδιες αρχές.

Μα ο νεκρός δεν πέθανε την ορισμένη ώρα.

Όλοι φορέσαν τις μαύρες γραβάτες
Δοκίμασαν στον καθρέφτη τις συντριμμένες πόζες
Ακούστηκαν οι πρώτοι λυγμοί τα θλιβερά εγκώμια.

Μα ο νεκρός δεν πέθανε την ορισμένη ώρα.

Στο τέλος οι ώρες γινήκαν μέρες
Εκείνες οι φριχτές μέρες της αναμονής
Οι φίλοι άρχισαν να διαμαρτύρονται
Έκλεισαν τα γραφεία τους σταμάτησαν τις πληρωμές
Γυρνούσαν τα παιδιά τους αδέσποτα στους δρόμους,
Έβλεπαν τα λουλούδια να μαραίνονται.

Μα ο νεκρός δεν πέθανε την ορισμένη ώρα.

(Τόσα και τόσα πράγματα που δεν προβλέπονται
Τόσες συνέπειες ανυπολόγιστες, τόσες θυσίες,
Σε ποιους υπεύθυνους να διαμαρτυρηθείς, πού να φωνάξεις;)

Και ο νεκρός δεν πέθανε την ορισμένη ώρα.

ΕΠΙΤΥΜΒΙΟΝ

Πέθανες—κι έγινες και συ: ο καλός,
Ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης.
Τριάντα έξη στέφανα σε συνοδέψανε, τρεις λόγοι αντιπροέδρων,
Εφτά ψηφίσματα για τις υπέροχες υπηρεσίες που προσέφερες.

Α, ρε Λαυρέντη, εγώ που μόνο το ’ξερα τι κάθαρμα ήσουν,
Τι κάλπικος παράς, μια ολόκληρη ζωή μέσα στο ψέμα
Κοιμού εν ειρήνη, δεν θα ’ρθώ την ησυχία σου να ταράξω.
(Εγώ, μια ολόκληρη ζωή μές στη σιωπή θα την εξαγοράσω
Πολύ ακριβά κι όχι με τίμημα το θλιβερό σου το σαρκίο.)
Κοιμού εν ειρήνη. Ως ήσουν πάντα στη ζωή: ο καλός,
Ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης.

Δε θα 'σαι ο πρώτος ούτε δα κι ο τελευταίος.

Δεκέμβρης 2008 ... το κλεινόν άστυ ...

Ο/Η Ανώνυμος είπε...
Αφιερωμένο στον Ιάσονα και τα φωτορεπορτάζ του από Αθήνα
είναι το ακόλουθο ποίημα που απέστειλε προ καιρού
στην ιστοσελίδα μας ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος:

Η ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΑ
Αγγίζω τους τοίχους των σπιτιών
δεν αποκρίνεται κανείς.
Βρέθηκα σε μια πόλη δίχως όνομα.
Ψάχνω τον ουρανό να βρω το στίγμα της
και με τυφλώνουν πολύχρωμες ρεκλάμες.
Η πόλη που γεννήθηκα είχε δυο απλές συντεταγμένες:
βόρειο πλάτος, αίμα
ανατολικό μήκος, θάνατος.

άτιτλο

της Κατερίνας Γώγου:


"Κοίτα πώς χάνονται οι δρόμοι


μές στους ανθρώπους...τα περίπτερα κρυώνουνε


απ' τις βρεγμένες εφημερίδεςο ουρανός


πώς τρυπιέται στα καλώδια(...)


πώς τσούκου τσούκουαργά μεθοδικά


μάς αλλοιώνουνενα καθορίζουμε τη στάση μας στη ζωή


από το στυλ της καρέκλας...

Ιδιώνυμο, 1980.

ΘΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 1972 –1974 (Μέρος δ΄-τελευταίο)

Μετά το πραξικόπημα και την εισβολή -παρά τις αρνητικές εξελίξεις- η ΕΟΚΑ Β΄ συνέχισε το προδοτικό και δολοφονικό έργο σκοτώνοντας ακόμη 4 αντιστασιακούς.
Δηλωτικό της ιδεολογικής διαπάλης και της διάσπασης του κυπριακού ελληνισμού είναι το στοιχείο ότι από τους δολοφονηθέντες δημοκρατικούς πολίτες τουλάχιστον 5 υπήρξαν αγωνιστές του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα 1955-59 και της ΕΟΚΑ (με κορυφαία την περίπτωση του Στέλιου Μαύρου, συνεργάτη του Γρ. Αυξεντίου και του Γ. Γρίβα), οι οποίοι αρνήθηκαν να υπακούσουν στους εκβιασμούς και να ενταχθούν στην τρομοκρατική ΕΟΚΑ Β΄, απορρίπτοντας και την καπηλεία των ενωτικών και ελληνοκεντρικών θέσεων από την οργάνωση αυτή. Είναι, επίσης, σημαντικό ότι οι δυνάμεις της αντίστασης απέφυγαν κάθε ενέργεια αντιποίνων εις βάρος των μελών της ΕΟΚΑ Β΄ ή και αυτών ακόμη των γνωστών σε όλους δολοφόνων της, συμβάλλοντας στην αποτροπή του εμφυλίου πολέμου και προσμένοντας την ενεργοποίηση των θεσμών της Δικαιοσύνης.
Η εξιστόρηση γεγονότων και η αφήγηση στιγμιότυπων από την προσωπική ή τη δημόσια ζωή των δολοφονημένων προσθέτει πολλά χρήσιμα στοιχεία στην ιστορία της κοινωνικής και πολιτικής ζωής της Κύπρου· συναντιέται με την ιστορία των νοοτροπιών όχι μόνο στη χρονική περίοδο 1972-1974 αλλά και αυτή της σημερινής συγκυρίας, όπως και με ανοικτά προβλήματα του πολιτικού πολιτισμού στη διαιρεμένη κυπριακή κοινωνία και στο ντε φάκτο διχοτομημένο σώμα της κυπριακής επικράτειας. Στα πλαίσια αυτά μπορεί να κατανοηθεί και η συνοπτική αλλά σαφής παράθεση μειονεκτημάτων στην ομαλή λειτουργία της νεαρής Κυπριακής Δημοκρατίας και ελλειμμάτων στη δημοκρατική και νομιμοποιητική υφή της (σ. 73 κ.ά.), εξήγηση της επικράτησης των πραξικοπηματιών λόγω της υπεροχής τους σε δυνάμεις και οπλικά συστήματα, μέσω του απόλυτου ελέγχου στην Εθνική Φρουρά και στην ΕΛ.ΔΥ.Κ., όπως και παρουσίαση άλλων σημαντικών παραμέτρων στην οξεία σύγκρουση του 1974.
Με τη χρήση ευρείας βιβλιογραφίας και φωτογραφικών αρχείων ενισχύονται ορισμένα σημεία του περιεχομένου και τούτο προστίθεται στα θετικά της έκδοσης, χωρίς όμως να είναι στόχος των συγγραφέων ο εμπλουτισμός αυτού του υλικού τεκμηρίωσης.
Ασφαλώς πρόκειται για μια πρώτη έκδοση που επιτρέπει να γίνει κατανοητή η σημαντική συνεισφορά των αντιστασιακών αγώνων και των θυσιασθέντων αγωνιστών στην ιστορία του κυπριακού ελληνισμού και της παγκόσμιας δημοκρατικής πορείας. Το έργο, μέσα και στην υφολογική του ιδιαιτερότητα, αποτελεί σημαντική πηγή στοιχείων για τους ερευνητές της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας της Κύπρου και της Ελλάδας.

[Σημ. ΓΚΜ: Η πρώτη μορφή του κειμένου με τίτλο «Όσο κι αν ξεθωριάζει η μνήμη, η θυσία των δημοκρατικών πολιτών μένει ζωντανή» δημοσιεύτηκε στο αθηναϊκό περιοδικό ΑΝΤΙ , τχ. 848-849, 29.7.-9.9.2005, 28-29.]

ΘΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 1972 –1974 (Μέρος γ΄)

(Μέρος γ΄)

Στο βιβλίο προτάσσονται οι χαιρετισμοί (της Χρ. Αρμεύτη, προέδρου των Συγγενών Πεσόντων, του Επισκόπου Κύκκου Νικηφόρου, του Υπουργού Παιδείας Π. Γεωργιάδη και του Προέδρου της Δημοκρατίας Τάσσου Παπαδόπουλου).

Ακολουθεί στο πρώτο μέρος «Το χρονικό της αντίστασης σε συνωμοτικά σχέδια και δραστηριότητες από την Ανεξαρτησία μέχρι το πραξικόπημα (1960-1974)» (σελ. 19-32). Με συνοπτικό και διεισδυτικό τρόπο παρουσιάζονται τα γεγονότα αυτής της περιόδου και συνοδεύονται από φωτογραφικά ντοκουμέντα, κυρίως πρωτοσέλιδα του κυπριακού Τύπου.
Ο Χρ. Χρυσάνθου, στη συστηματική μελέτη που εκτείνεται στο δεύτερο μέρος του βιβλίου (σελ. 33-78), παραθέτει κοινωνικά και πολιτικά δεδομένα προ του 1974· επισημαίνει τα δημοκρατικά ελλείμματα και την υπονόμευση της νεοσύστατης Δημοκρατίας, τον ακρωτηριασμό από τις αποσχιστικές ενέργειες της τουρκοκυπριακής ηγεσίας και τις συνεχείς απειλές της Τουρκίας. Αναλύει τα κοινωνικά και πολιτικά αίτια που συνέτειναν στην υπονομευτική δράση του «Εθνικού Μετώπου» και της διάδοχης «ΕΟΚΑ Β΄» με την καθοδήγηση της ελλαδικής δικτατορίας, όπως και τα προβλήματα που εκτράφηκαν στην κοίτη του ελληνικού και τουρκικού εθνικισμού και υπονόμευσαν στο επίπεδο πολιτικών, πολιτειακών και θρησκευτικών δομών (ιδίως το «πραξικόπημα» στην Εκκλησία της Κύπρου) το νεότευκτο κρατικό μόρφωμα και την κυπριακή κοινωνία.
Εξετάζει ο μελετητής τη συστράτευση των πολιτειακών θεσμικών οργάνων ασφάλειας, των κομμάτων και των πολιτών υπέρ της Δημοκρατίας και στην αντίσταση κατά των μεθοδεύσεων της χούντας και της ΕΟΚΑ Β΄. Ιδίως συνυπολογίζει την καταστολή της τρομοκρατικής δράσης της ΕΟΚΑ Β΄, την αποτροπή της φυσικής εξόντωσης του Μακαρίου και την αντιμετώπιση των φασιστικών πραξικοπηματικών σχεδίων για κατάληψη της εξουσίας. Ειδικό βάρος δίνει ο συγγραφέας στην ανάλυση και τεκμηρίωση σχετικά με τα γεγονότα της αντίστασης στο πραξικόπημα, στη συνεχιζόμενη δολοφονική δράση της ΕΟΚΑ Β΄ κατά την περίοδο του ονομαζόμενου «μεταπραξικοπήματος» και μέχρι την επιστροφή στην Κύπρο του Μακαρίου στις 7 Δεκεμβρίου 1974· συγχρόνως, επιχειρεί να αποτιμήσει συνολικά την αντιστασιακή δράση και να ερμηνεύσει την ολιγοήμερη επικράτηση των πραξικοπηματιών.
Στο τρίτο μέρος της έκδοσης (σελ. 79-217) παρουσιάζονται, με χρονολογική σειρά με βάση το θάνατό τους, οι δολοφονημένοι μαχητές της αντίστασης μαζί με τους αθώους κι ανυποψίαστους αμάχους στη διάρκεια των τρομοκρατικών δράσεων της χούντας και της ΕΟΚΑ Β΄. Βρέθηκαν στοιχεία συνολικά για 66 ανθρώπους που σκότωσαν οι εντολοδόχοι της ΕΟΚΑ Β΄ και της χούντας από τις 3 Μαρτίου 1972 έως τις 29 Σεπτεμβρίου 1974. Από αυτούς οι 31 είναι πολίτες, μέλη διαφόρων αντιστασιακών, πολιτικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων (ΠΕΚ, ΕΚΑ, ΑΚΕΛ-ΕΔΟΝ, ΕΔΕΚ-ΕΔΕΝ κ.ά.), ανάμεσα στους οποίους μάλιστα 4 μαθητές· επίσης, 4 στρατιώτες, 17 αστυνομικοί και 14 άμαχοι-θύματα των επιθέσεων.

Στη διάρκεια τρομοκρατικών ενεργειών της ΕΟΚΑ Β΄ πριν από το πραξικόπημα δολοφονήθηκαν 13 αντιστασιακοί (οι 12 πολίτες).

Στις συγκρούσεις, ανακρίσεις κλπ ανάμεσα στις 15 με 17 Ιουλίου 1974 δολοφονήθηκαν 49. Μετά το πραξικόπημα και την εισβολή -παρά τις αρνητικές εξελίξεις- η ΕΟΚΑ Β΄ συνέχισε το προδοτικό και δολοφονικό έργο σκοτώνοντας ακόμη 4 αντιστασιακούς.

(συνεχίζεται)

ΘΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 1972 –1974 (Μέρος β΄)

Αντικατοχική-αντιιμπεριαλιστική διαδήλωση μετά την επιστροφή του Μακαρίου στην Κύπρο την 7η Νοεμβρίου 1974.

(Μέρος β΄)

Σημείωνα, πριν από τέσσερα χρόνια στο περ. Αντί (τχ. 822, 16 Ιουλίου 2004, σ. 50), αναλύοντας τις μετά το δημοψήφισμα συνθήκες και γνωρίζοντας από πρώτο χέρι τις δυσκολίες που συναντούσε η έκδοση του βιβλίου: «Μήτε για την τουρκική στρατιωτική εισβολή και την προσφυγιά η ανθρώπινη δικαιοσύνη μπόρεσε να δώσει λύσεις. Αλλά και το πιο εξωφρενικό: σήμερα ακόμη οι ένοχοι του πραξικοπήματος σε βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας παραμένουν ατιμώρητοι.

Και οι δολοφονημένοι υπερασπιστές της δημοκρατίας αδικαίωτοι.

Οι δολοφόνοι, ζωντανοί και ανενόχλητοι, καρπώνονται τα αγαθά της δημοκρατίας και της προστασίας από τους νόμους που λειτουργούν στην κυπριακή πολιτεία. Έτσι οι συγγενείς των δολοφονημένων αναγκάζονται να αυτολογοκρίνονται, για να μη θεωρηθεί οποιαδήποτε αναφορά στους γνωστούς δολοφόνους ποινικό αδίκημα!».
Ούτε λέξη δε θα αναιρέσω από αυτά. Αντίθετα, επισημαίνω για τους αναγνώστες του κειμένου ότι με προβληματίζει η δυσκολία υποδοχής της παρουσιαζόμενης εδώ έκδοσης στον κυπριακό και τον ελλαδικό χώρο από το Δεκέμβριο του 2004, οπότε εκδόθηκε, ως τώρα. Επιπλέον, όπως σημειώνεται στο βιβλίο, οι συντελεστές της έκδοσης χρειάστηκαν τη νομική γνωμάτευση που έδωσε αναφορικά με το περιεχόμενο ο νομικός Κωνσταντίνος Αριστείδου!
Για τον αναγνώστη που ίσως δε γνωρίζει: εμποδίστηκε η παραπομπή στη δικαιοσύνη των εγκλημάτων της χούντας και της ΕΟΚΑ Β΄, τόσο αυτών που διαπράχθηκαν εις βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας όσο και αυτών εις βάρος των μαχητών της αντίστασης και όλου του λαού της, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Αντίθετα, «υπουργοί» και άλλα στελέχη του πραξικοπήματος, κορυφαία και μη, βρήκαν με τη πολιτική στέγη και αξιώματα ή εργοδοτική κάλυψη, όπως ο Λευτ. Κ. Παπαδόπουλος, «ψυχή» της ΕΟΚΑ Β΄, μια ή την άλλη μορφή για αρκετό χρόνο στο κόμμα του ΔΗ.ΣΥ., συνεχίζοντας την παρέμβαση στις πολιτικές εξελίξεις.
Με ευθύνη της Παγκύπριας Οργάνωσης Συγγενών Πεσόντων Αντιστασιακών συνεργάστηκε επί μακρόν μια ομάδα νεαρών ερευνητών και δημοσιογράφων (Τ. Αριστείδου, Μ. Αρμεύτη, Γ. Γιαλλούρης, Χ. Νεοκλέους, Ν. Παπαλαζάρου, Τ. Περδίος, Α. Στυλιανού, Λ. Χριστοδούλου, και ο έχων τη γενική επιμέλεια Χρυσ. Χρυσάνθου) για τη συλλογή, καταγραφή και αξιολόγηση στοιχείων γύρω από τα γεγονότα και τις περιστάσεις θανάτωσης των αντιστασιακών και ορισμένων ανύποπτων θυμάτων. Οι συντελεστές της έκδοσης, παρά την απειρία τους και το φανερό συγκινησιακό φορτίο των περιλαμβανόμενων αφηγήσεων, επιτυγχάνουν ένα ζηλευτό αποτέλεσμα, σπάζοντας τον τοίχο της σιωπής για υπαρκτά εγκλήματα, της διαστρέβλωσης και της παραποίησης. Από την οπτική της ιστορίας των ιδεών, ίσως και χωρίς να το συνειδητοποιούν σε όλο του το εύρος οι συντάκτες του βιβλίου, συμβάλλουν αποφασιστικά στην αποκάλυψη και απομυθοποίηση του αποκρουστικού προσώπου του νεοφασισμού και της «εθνικοφροσύνης» στην Κύπρο και στην Ελλάδα, που δρώντας χωρίς ηθικούς φραγμούς και όρια έθεσαν υπολογιστικά ως στόχο τον ακρωτηριασμό του ελληνισμού της Κύπρου, αντί για τη συνύπαρξη με το τουρκοκυπριακό σύνοικο στοιχείο, φέρνοντας μέσα στην Κύπρο τον τουρκικό στρατό.

Βιβλίο: ΘΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 1972 –1974 (Μέρος α΄)

(Μέρος α΄)

Από τα ατομικά βιογραφικά στην διερεύνηση ομαδικών περιπετειών.

Κύπρος 1972-1974.

Με αίμα στέριωσε η Δημοκρατία.

Χρύσανθος Χρυσάνθου (επιμέλεια)

Ιστορική ανάλυση, ντοκουμέντα και

μαρτυρίες για την αντίσταση εναντίον της Χούντας και της ΕΟΚΑ Β΄

Λευκωσία 2004, σελ. 217.

Συμπληρώθηκαν τριαντατέσσερα να χρόνια από τη διενέργεια του φασιστικού πραξικοπήματος της ελλαδικής χούντας και του κυπριακού παραστρατιωτικού βραχίονά της, της ΕΟΚΑ Β΄ που ίδρυσε ο Γεώργιος Γρίβας, εναντίον του εκλεγμένου προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Μακαρίου, όπως και από την επακόλουθη τουρκική στρατιωτική εισβολή.
Ένα βιβλίο, λοιπόν, που αναφέρεται όχι απλώς στα «γεγονότα προ και στη διάρκεια του πραξικοπήματος», αλλά και στους δημοκρατικούς πολίτες που σκοτώθηκαν στις συγκρούσεις, θα ’λεγε κάποιος ότι είναι ευπρόσδεκτο. Σημειώνω, επίσης, ότι είναι το πρώτο έργο – καρπός συλλογικής έρευνας και συλλογής στοιχείων- που γράφεται για τους νεκρούς Ελληνοκύπριους που αντιστάθηκαν στις προσπάθειες των ακραίων εθνικιστικών κύκλων της ΕΟΚΑ Β΄ και της ελλαδικής δικτατορίας για επιβολή των σκοτεινών σχεδίων που εξύφαιναν τα χρόνια εκείνα οι αμερικανο-νατοϊκοί «συμμαχικοί» κύκλοι στα πλαίσια του «ψυχρού πολέμου».
Εκείνοι την ιστορική περίοδο πολλοί ήταν οι αντιστασιακοί πολίτες που, για να προστατεύσουν ανάμεσα στα 1972-1974 την ελευθερία, τα δημοκρατικά ιδανικά και την Κυπριακή Δημοκρατία, εξέθεσαν τον εαυτό τους σε απειλές, προπηλακίσεις, λοιδορίες, κινδύνους, βασανισμούς· κι απ΄ αυτούς μερικές δεκάδες θυσίασαν και τη ζωή τους παραμένοντας στις επάλξεις του αγώνα. Σ’ αυτούς τους αντιστασιακούς αγωνιστές με καθυστέρηση τριών δεκαετιών αποδόθηκαν από την κυπριακή πολιτεία ορισμένες από τις οφειλόμενες τιμές για όσα προσέφεραν, στο επίπεδο της πράξης και του συμβολισμού, προασπίζοντας τη δημοκρατική Κύπρο και το λαό της από συνωμοσίες και επίβουλα σχέδια.
(συνεχίζεται)

Γιώργος Κ. Μύαρης

23η Πηγή - Κύπρος 1932 - Αγγλοκρατία

Κυπριακόν εμπορικόν επιμελητήριον:

Οι "συνυπάρχοντες" επιχειρηματίες,

Σάββατο 30 Ιανουαρίου 1932

εφημ. ΝΕΟΝ ΕΘΝΟΣ

3η πηγή Κύπρος περίοδος Μεσοπολέμου 1932 (επανάληψη λόγω επικαιρότητας)

Δελτίο Τύπου του Κυπριακού ΕμπορικούΕπιμελητηρίου (εφημ. "Νέον Έθνος"(Λάρνακα), αρ. φ. 1970, 30.1.1932). Οι συναλλαγματικές δυσκολίες των Κυπρίων επιχειρηματιών μετά το Κραχ του 1929 και τις συνέπειές του στην ελλαδική οικονομία".
Αφιερωμένο στους φίλους που αδυνατούν να κατανοήσουν τη σύνδεση της κυπριακής οικονομίας με τις οικονομικές εξελίξειςστον ελληνικό 20ο αι. και δε βρίσκουν ενδιαφέρον στην επιλογή κεφαλαίων από τοτο βιβλίο "Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας"(βιβλίο Ιστορίας Κατεύθυνσης στηνΕλλάδα).

Γ. Μύαρης, φιλόλογος

ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΣΥΝΑΔΕΛΦΟΥΣ

ΤΟ ΝΕΟ ΤΕΥΧΟΣ (127) ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΙΝΑΙ

ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ